D vitamini neden bu kadar önemli?

D vitamini neden bu kadar önemli? İngiltere'de yetişkinlerin %18'i D vitamini eksikliği yaşıyor. Kış aylarında bu oran %31'e kadar yükseliyor. Peki kemiklerin ve dişlerin sağlıklı kalmasında büyük rolü olan D vitaminini yeterince alıyor muyuz? Ve yeterli miktarda alabilmek için ne yapmalıyız?

D vitamini neden önemli? Araştırmalar, çok düşük D vitamini seviyelerinin kemiklerimizin yumuşak ve zayıf hâle gelmesine yol açabileceğini gösteriyor. Buna çocuklarda raşitizm, yetişkinlerde ise osteomalazi deniyor. Ayrıca yeterli D vitamininin romatoid artrit (iltihaplı romatizma) gibi hastalıkların önlenmesine yardımcı olabileceğini ve akut solunum yolu enfeksiyonları riskini azaltabileceğini gösteren araştırmalar da var.

Bu vitaminin bazı kanser türleri için daha düşük riskle bağlantılı olduğu da belirtiliyor. Peki sorun ne? D vitamini yalnızca az sayıda gıdada bulunuyor. Vücudumuz bu vitaminin büyük kısmını güneş ışığını kullanarak kendisi üretiyor. Bu nedenle bazı ülkelerde güneş ışığı daha düşük olduğu için kış aylarında eksiklik oranları artıyor.

Örneğin İngiltere'de Ekim ile Mart ayları arasında, güneş yeterince güçlü olmadığı için burada yaşayan insanların önerilen günlük mikrogramı (mcg) üretmesi neredeyse imkânsız hale geliyor. D vitamininin düşük olup olmadığını nasıl anlarız? İngiltere'nin Bristol kentinde yaşayan Kay Niknam kemik ağrıları ve kas güçsüzlüğü başladığında yardım aramayı düşünmemiş.

Nikham, aylar boyunca eklem ağrısı çektikten sonrası aile hekimine gittiğini anlatıyor.

"İki aylık kızımı taşıyamaz hâle gelmiştim. Bazı günler ağrı nedeniyle yürümekte zorlanıyordum" diyor. Muayenenin ardından Niknam'ın D vitamini seviyelerinin çok düşük olduğu ortaya çıkmış ve aile hekimi yüksek doz D vitamini kapsülleri reçete etmiş.

Niknam bunun ardından ilk haftada iyileşme fark ettiğini, birkaç hafta sonra da tüm normal aktivitelerini yeniden yapabilir hale geldiğini söylüyor. Bağışıklık sistemini güçlendirmek gerçekten mümkün mü? D vitamini takviyesi almalı mıyız? Bazı gıdalar doğal olarak D vitamini içerir:

Yağlı balık (D vitamininin başlıca besinsel kaynağı)

Yumurta sarısı

Et ve sakatat

Üretim aşamalarında içeriklerine D vitamini eklenerek zenginleştirilen gıda ve içecekler de var.

Bunlar arasında şunlar yer alıyor:

Bebek mamaları

Bazı kahvaltılık gevrekler

Bitki bazlı sütler

Meyve suları

Ancak ne yazık ki, yalnızca yiyecek ve içeceklerden yeterli D vitamini almak çok zor. Bu nedenle İngiltere'de Ulusal Sağlık Hizmetleri (NHS), beş yaş üzerindeki herkesin kış aylarında günlük takviye almasını öneriyor.

Beş yaş altındaki çocukların ve eksiklik riski taşıyan kişilerin ise yıl boyunca takviye almasını tavsiye ediyor. Buna karşılık bazı uzmanlar, özellikle aşırı miktarlarda alındığında, düzenli D vitamini takviyesi kullanımı konusunda endişelerini dile getiriyor.

NHS, günde mcg'dan fazla D vitamini almanın zararlı olabileceğini söylüyor. Endişelerden biri, D vitamininin yağda çözünen bir vitamin olması nedeniyle vücutta birikebilmesi. Bu durum D vitamini zehirlenmesine yol açabilir ve sonucunda kalbe, böbreklere ve kemiklere zarar verebilir.

Bu nedenle takviye almayı seçerseniz, dozajı mutlaka kontrol edin; zira birçok D vitamini takviyesi ihtiyacınızdan fazlasını içerir. Unutmayın, takviyeye ek olarak diğer kaynaklardan ne kadar D vitamini aldığınızı bilmek zordur. D vitamini eksikliği açısından kimler daha fazla risk altında?

Bazı kişiler D vitamini eksikliği açısından daha yüksek risk taşıyor. Risk faktörleri şunları içeriyor:

Koyu cilt pigmentasyonu

Obezite

İleri yaş

Kısa aralıklarla birden fazla gebelik

Vücudun her tarafını örten kıyafetler giymek

Emilim bozukluğu

Güneşe yeterince maruz kalmamak

Doğru D vitamini takviyesini seçmek

Takviyeler genellikle D vitamini D3 ya da D2 içerir.

Diyetisyen ve British Dietetic Association (BDA) basın sözcüsü Bahee Van de Bor şöyle açıklıyor:

"Araştırmalar D3 vitamininin daha iyi emildiğini gösteriyor; ancak hem D2 hem de D3 vücut tarafından iyi emilir.

"D3 vitamini (kolekalsiferol) yağlı balık gibi hayvansal kaynaklardan gelir.

Cildimiz de D3 üretebilir. D2 (ergokalsiferol) ise vitaminin bitkisel formudur. Bitki bazlı bir beslenme uyguluyorsanız, D2 hâlâ güvenilir bir D vitamini takviyesidir."

Hangi tür D vitamini takviyesini aldığınızdan daha önemli olabilecek şey, nasıl aldığınız.

Van de Bor, "Yağ içeren bir öğünle birlikte alındığında en iyi şekilde emilir" diyor. Bu nedenle yemekle birlikte almak en iyisi. Ancak hangi öğün olduğu ya da günün hangi saati olduğu önemli değil. Sizin için işe yarayan düzenli bir zamanda alabilirsiniz.

Bu makaledeki tüm içerik yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır ve doktorunuzun ya da başka bir sağlık uzmanının tıbbi tavsiyesinin yerine geçmemelidir. Sağlığınızla ilgili endişeleriniz varsa mutlaka bir hekime danışın. Bu makale ilk olarak Ocak 2020'de yayımlanmış, Mart 2026'da güncellenmiştir.